Hiç böyle yapmazdı, kusura bakmayın

Biz anne, babalar çocuğumuzun hep akıllı ve saygılı olması beklerken, günlük hayat, çocuklara verdiğimiz değerler,ve beklentilerimiz arasında mutlak bir çatışma olur.

Hiç omadık bir yerdeçocuk bombayı patlatır. Ya anne babaya, yada aile büyüklerinden birine, öğretmene felan derken hiç olmadık yerde patlatır lafı. Rezil olan anne baba ne yapar; Kem küm “hiç böyle yapmazdı ama…”

Bunlar ufak şeyler belki bizim büyüttüğümüz, peki ya geçekten bir saygısızlık durumundaysak, ne yapmalıyız? Uzmanımız Buket Tibet ışık tutuyor konuya…

Saygısızlık Yapan Çocuğa Nasıl Karşılık Verilmeli

Biz erişkinlerin çocuklarımızdan saygılı olmalarını beklediğimiz bazı durumlar vardır. Mesela; ev ortamında, sosyal ortamda ve otoriteyi kurmaya çalıştığımız anlarda çocuklardan saygılı davranmalarını bekleriz.
Bir tek bireysel olarak biz erişkinler değil, toplum da aynı şekilde çocukların saygılı davranışlar içinde olmalarını bekler. Hatta konumuzla ilgili toplumda bilinen atasözleri bile vardır ‘Söz büyüğün, su küçüğün’ gibi.
Peki, çocuklarımız zaman zaman bizim sınırlarımızı var güçleriyle zorlarken; bireysel ve toplumsal beklentimizi nasıl gerçekleştirebiliriz?

Çocukların saygısız davranmalarının bazı nedenleri bulunmaktadır.

–         Saygısızlık yaptığını bilmiyordur
Çocuk yaptığı davranışın saygısızca olduğunun farkında değildir.
Örnek: Ailesinin vermiş olduğu bir kararı çocuğun sorgulaması ebeveynlere saygısızlık olarak görülebilir. Oysa çocuğun burada sorgulayarak, sesini yükselterek ve öfkeli davranarak yapmak istediği sadece ailesinin ‘Hayır!’ kararının nedenini anlamaktır ve mümkünse kararı değiştirmeye çalışmaktır.
Yukarıda ki örnek’ de yer aldığı gibi davranan bir çocuk yalnızca istediği şeyi almaya odaklanmış ve o an’ı yaşamaktadır.  Davranışının kendisini haksız duruma düşüreceğini bilişsel olarak tahakkuk edebilecek gelişime sahip değildir.

–         Çocuklar kendilerini mantıklı şekilde ifade edemezler
Çocuklar beyin gelişimlerinin yetersiz olması nedeniyle öfkelendikleri zamanlarda; öfkelerini kontrol ederek kendilerini mantıklı şekilde ifade etmekte zorlanırlar. Adrenalin salgılanması artar ve kelimenin tam anlamıyla gözü dönebilir, kendini yerlere atabilir, sesini yükseltebilir, bağra bağıra ağlayabilir, daha ileriki yaşlarda kapılar çarpar, duvarlara tekmeler atılır… vs. ve hatta üstünüze bile yürüyebilir.

–         Kurallar bazı çocuklarda stres nedenidir
Bazı çocuklar kısıtlama ile karşılaştıklarında ne yapacaklarını bilemezler. Kısıtlama ve kuralların getirdiği stres ve olumsuz duyguları kontrol etmekte zorluk çekerler. Hayır dendiği zaman kendilerini durdurmakta zorluk çekerler. Sınırları çoğu zaman zorlamak içlerinden gelir. İleri ki yaşlarda birde ergenlik dönemi geldiğinde, tüm bu durumun üstüne birde tavan yapmış ergenlik hormonlarını eklemek gerektiğini hatırlatmak isterim.

–         Gelişen Teknoloji
Çocukların saygısız davranışlar sergilemesinin bir başka nedeni ise günümüz teknolojik imkânlarıdır; diziler, sosyal medya aracılığı ile kontrolsüzce yazılabilen yorumlar ve televizyon showlarında genelde insanlar eleştirisel, bağırış içinde ve birbirleri ile saygısız şekilde iletişime geçmektedir ve çocuklara rol model olmaktadırlar. Bu durum çocuklara maalesef “Söylenene geri cevap vermek ve agresif davranmak ilgi çeker ve toplumda kabul görür” mesajı vermektedir.

Saygısızlık Yapan Çocuğa Nasıl Karşılık Verilir?

Saygısızlığın ne olduğunu çocuğunuza kısaca tanımlayın.
Saygılı ve saygısız davranışların ne olduğunu öğretin. Yapılan en büyük yanlışlardan biri, ebeveynlerin eksik iletişim kurarak çocuklarından beklentiye girmeleridir. Çocuğunuzla açık açık – net olarak aşağıda yer alan örnek de ki cümleler gibi cümleler kurarak iletişime geçmelisiniz.

Örnek:
“Bana bağırman saygısızca bir davranış ve ailemizde kabul edilemez.”
“ Misafire ‘hoş geldin’ dememek saygısızca bir davranış, kabul edilemez.”
Benzer cümleleri kurduktan sonra hangi davranışın nasıl bir getirisi olacağını da belirtmeniz gerek.
Örnek:
“Bana bir daha bağırdığında hafta sonu Can’lara oyun oynamaya gitmeyeceğiz.”
“Misafirlere hoş geldin demeyeceksen seni babaannenlere bırakacağım, karar ver…”
Getiriler gerçekçi tutulmalı ve saygısız davranış ile mümkün olduğunca ilişkili olmalıdır.

2- Çocuğunuza problem çözme becerisi kazandırın.
Hayal kırıklığı ve öfkesini saygısızca yansıtıyorsa, kendisiyle kısa ve anlayabileceği bir konuşma yapın. Konuşmanızda duygularını ifade edebileceği diğer yollar olduğunu da belirtin. Hatta minik bir oyun oynayın; çocuğunuz anne olsun, sizde çocuk olun. Kendisine ne yapması gerektiğini örnekle gösterin.

3- Olumlu pekiştirici vermeyi unutmayın.
Sadece saygısız davranışlara odaklanmak, çocuğunuzun size ve başkalarına karşı sergileyeceği saygılı davranışları oluşturmak için yeterli olmayacak.
Çok kısa bir süre için bile saygılı bir davranış sergilerse, o davranışı fark edin.
“Seninle bu şekilde konuşmak çok hoşuma gidiyor.” gibi bir pekiştirici kullanın.

Son olarak,
Bu yazımda yer alan ve anne ve babaların kendi başlarına uygulayabilecekleri öneriler hafif ve orta şiddetli saygısız davranışlar için geçerlidir. Bazı durumlarda kendi başınıza gerçekleştiremeyeceğiniz problemlerle karşılaşabilirsiniz ve bu durum siz ebeveynlerde hayal kırıklığına, bıkkınlığa ve çaresizliğe neden olabilir. Problemlerin çocuklara bir şeyler öğretmek için iyi fırsatlar olduğunu düşünmekteyim ve unutmayın ki gelişimini normal süreçte tamamlayan hiçbir çocuğun istenmeyen davranışları karşısında çaresiz değilsiniz. Gerektiği yerde mutlaka konusunda uzman bir psikolog ya da psikiyatr’dan destek alınız.

Psk.Buket Tibet

Advertisements

One thought on “Hiç böyle yapmazdı, kusura bakmayın

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s