Dilde cinsiyeti adil kullanmazsak fikrimizi ifade edebilir miyiz?

heforshe2Geçenlerde Facebook’da yürüttüğüm Babalar ve Kızları sayfamıza takipçilerimizden biri, bir babamız, çok güzel bir rapor gönderdi. Rapor Kadir Has Üniversitesi DİLDE CİNSİYETİ ADİL KULLANMAK İÇİN BİR REHBER TOPLUMSAL CİNSİYET VE KADIN ÇALIŞMALARI ARAŞTIRMA MERKEZİ tarafından İngilizce ve Türkçe hazırlanmış. Genelde yazılarıma kendi yorumlarımı eklesem de, bu kadar sade ve güzel bir anlatıma çok bir şey ekleyerek ya da çıkararak o güzel bütünlüğü bozmak istemedim. Okuyalım bakalım, biz neler kaçırıyoruz gözden:
Türkçe’de sözcükler İngilizce, Almanca, Arapça ya da Yunanca gibi dillerden farklı olarak, eril ve dişil olarak ayrılmaz. Ayrıca üçüncü tekil kişi zamiri (o) de kadın ve erkek için farklı kullanılmaz. Ancak bu durum Türkçe’nin cinsiyetçilikten uzak olmadığı anlamına gelmez. Aşağıda örnekleri verilen bazı kelime, ifade, deyim ve atasözleri dilin tarihsel, toplumsal ve kültürel olarak beslendiği cinsiyetçi özellikleri ortaya koymakta ve bu konuda farkındalık sağlayarak, söz konusu ifadelerden kaçınmanın yollarını göstermektedir:
Bazı mesleklerin, kelimelerin, ifadelerin sadece erkeklere özgü olduğu varsayımından hareketle, bu tür sözcüklerin önüne gereksiz biçimde “kadın” vurgusu yaparak kadını ötekileştiren ifadelerden kaçının!
Kadın başbakan
Kadın yönetici
Kadın milletvekili
Kadın yazar
Kadın gazeteci
Halihazırda “kadın” mesleği olarak görülen mesleklerde ise “kadın” sözcüğünü eklememek yine aynı örtük ayrımcılığa işaret etmektedir: Hemşire, bakıcı, ana okulu öğretmeni, sekreter gibi.
Örtük olarak “erkek olmayı”, “insan/adam” olmayla özdeşleştiren ve “herkesi” kapsama iddiasıyla kadını görünmez kılan ifadelerden kaçının!
Adam olmak
Adam gibi
Adamakıllı
Adam başı
Adam yerine koymak/konmak
Adamdan saymak/saymamak
Adam etmek
Adam kaçırmak
Bilim adamı
Devlet adamı
Halk adamı
İş adamı
İnsanoğlu
Ademoğlu
Hin oğlu hin
Görmemişin oğlu
Eloğlu vb.
“Kadın” kelimesini olumsuz bir kavram olarak, “sakıncalı”, “kirlenmiş”, “bakire-olmayan” olarak yaftalayan ifadelerden kaçının! “Kadın” yerine daha “kibar” “edepli” olduğunu düşünerek “bayan”, “hanım”, “hanımefendi”, “kız”, “bacı” vb. kullanmayın. “Erkek” ifadesini kullanacağınız yerlerde “kadın”ı, “bay” ifadesini kullanacağınız yerlerde de “bayan”ı tercih edin. Gündelik hayatımızda sıklıkla karşılaştığımız aşağıdaki ikilikler bu ayrımı net bir biçimde göstermektedir:
• Erkek tuvaleti / Bayan tuvaleti
• Erkek yüzücü / Bayan yüzücü
• Erkek öğretmen / Bayan öğretmen
• Erkek arkadaş / Bayan arkadaş
• Erkek yanı / Bayan yanı (Toplu taşımacılıkta)
“Kız” kelimesinin “cinselliği çağrıştıran bir ifade” olarak ve bazı durumlar için olumsuz kullanımından kaçının!
Kızlık soyadı
Kız oğlan kız
Kız gibi gülmek /yürümek
Kız gibi kırıtmak
“Er”, “baba” “oğlan” kelimelerinin, örtük olarak kadını dışlayan ve kapsayıcı olduğu düşünülen ifadelerinden kaçının!
İnsanoğlu
Ademoğlu
İşinin eri
Sözünün eri
Er sözü
Bilim erleri
Babalanmak
Baba parası
Allah baba
Babalar gibi
Baba evi
Bazı deyim, atasözü, klişe cümleler ve ifadelerde cinsiyetçi kullanımlardan kaçının!
Kadınlar için en iyi meslek öğretmenlik (!) (Eve erken gelip çocukla ilgilenmek, yemek ve diğer ev işlerini yapabilmek kast ediliyor!)
Anasına bak kızını al
Kızını dövmeyen dizini döver
Kız almak/kız vermek
Kadınlar hamamına çevirmek
Yuvayı yapan dişi kuştur
Karı ağızlı
Hanım evladı
Hanım hanımcık
Senin gibi hanım bir kıza yakışıyor mu?
Delikanlı kız
Adam gibi adam
Erkek adam ağlamaz

…….

Şimdi okuduysak şu cümleye bir kez daha okuduklarımızı düşünerek odaklanalım. Cinsiyet eşitliğini savunan bu konuda mücadele eden bir kadın kürsüden konuşuyor. İş adamları, yönettikleri kurumlarda kadın yöneticilere daha çok yer vermedikçe, ülke yönetiminde kadın milletvekili sayısı artmadıkça insanoğlu bu cinsiyet eşitliğine ulaşamayacaktır. Düşüncede savunduklarımızı sözcüklerimize dönüştürelim… değişime kendimizden başlayalım.Teşekkürler
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s